Doorbreek het taboe: ik kom uit de kast

Voor velen is een psychische aandoening lastig om te begrijpen, terwijl 1 op de 4 er wel mee te maken krijgt. Iedereen kent dus vast wel iemand die een psychische aandoening heeft, of heeft gehad. Of niet? Hield diegene het misschien geheim voor de buitenwereld door de stigmatisering?

Eerder schreef ik ook dat het te pas en te onpas van het woord ‘verkrachten’ kan leiden tot bagatellisatie van het probleem. Omdat er nog veel te leren valt over psychische stoornissen geldt dit hetzelfde.

Taalgebruik
Het verschil tussen vertellen dat het fysiek of psychisch niet goed met je gaat is dat je een lichamelijke ziekte hébt, en je psychisch ziek bént. Jij bent geen kanker, een gebroken been, diabetes of een spierziekte. Ik ben dus ook niet depressief, een borderliner, een autist of schizofreen. Mijn persoonlijkheid en ziekte staan los van elkaar. Mensen zeggen vaak over een ander: ‘Die spoort niet, dat is zo’n borderliner.’ Maar zou je ook zeggen: ‘Moet je niet naar luisteren joh, hij zit in een rolstoel.’? Natuurlijk niet, want diegene kan er niks aan doen dat hij ‘anders’ is. Begrijp mij niet verkeerd, ook kanker en andere (onzichtbare) lichamelijke aandoeningen kunnen stigmatiserend zijn. Mensen met longkanker (of bijvoorbeeld diabetes) kunnen bijvoorbeeld te horen krijgen dat het hun eigen schuld is en vrouwen met borstkanker krijgen te maken met seksisme.Criminalisering
Ik ben van mening dat ons taalgebruik moet veranderen, maar ook de berichtgeving van de media en beeldvorming in films van mensen met een psychische aandoening. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de criminalisering van mensen met schizofrenie en borderline persoonlijkheidsstoornis. Want niet alleen zwarte mensen, vrouwen en moslims zijn slachtoffer van de beeldvorming van de media, maar ook mensen met een psychische aandoening. Een psychische aandoening wordt namelijk altijd gekoppeld aan negatief gedrag of daden. Maar wanneer zie je iemand met een psychische aandoening die ‘prima’ kan meedraaien in de maatschappij op tv? Mensen zijn vaak geneigd om vanuit hun luie stoel, achter hun beeldscherm een diagnose te stellen (dat kan zonder gesprekken en observaties natuurlijk nooit) wanneer het om een crimineel gaat. Het gevaar hiervan is dat vooral witte mensen een ‘vrijkaartje’ krijgen voor hun criminele daden, aangezien vooral witte mensen een label krijgen van ‘verward’ en ‘psychisch ziek’ waar mensen van kleur als gewelddadige wilde beesten worden bestempeld. Daarom is het vooral destructief voor de antiracisme beweging om deze mensen te diagnosticeren omdat je white privilege hierbij steunt. Ik ga later verder op de gevolgen van stigmatisering in.

Dubbele standaard
Een lullige situatie was dan ook wanneer ik de hele week niet uit huis heb kunnen gaan, geen huishoudelijke taken kunnen doen, met moeite uit bed heb kunnen komen, moeilijk kunnen eten en noem het maar op. De hele week angstig geweest, de problemen en huishoudelijk/schoolwerk stapelden zich op, onbeantwoorde mails, appjes en telefoontjes werden steeds maar meer. Uiteindelijk heb ik mijzelf zo ver gekregen om me naar buiten te slepen, naar mijn afspraak/werk/stage/school. Ik ben gearriveerd, zeg normaal gedag tegen de mensen die op de hoogte zijn van mijn situatie. Niemand vraagt eigenlijk hoe het met mij gaat. Op zich prima, niks mis mee. Ik doe rustig mijn ding, ik ben niet zo’n aanwezig persoon namelijk. Op een gegeven moment arriveert de tweede persoon die slecht ter been is door een ongelukje. Je merkte dat de sfeer veranderde, de aanwezigen waren alert, stonden op om te helpen, vroeg aan diegene hoe het ging, de ogen waren op deze persoon gericht. Gaat het? Lukt het? Heb je hulp nodig? Heb je pijn? Pas je wel op? Etc. Het gesprek zette zich voort. Op dit moment werd het contrast voor mij zichtbaar, hoe weinig begrip er is voor mensen met een aandoening zoals ik. Helaas betrap ik mijzelf er ook op. Op dit punt merk je dat de stigmatisering je herstel belemmert. ‘Waarom ben ik opgestaan? Ben ik hiervoor uit huis gegaan? Waar doe ik het nog voor?’ Je verliest het doel op langer termijn uit het oog omdat het je op korter termijn niks oplevert.
Geen hulp voor jou
Het stigmatiseren van mensen met psychische problematiek belemmert het herstel en het aanschouwen als gelijkmatige burger. En ik merk bij mijzelf dat ik er erg last van heb. Mensen met een lichamelijke en/of geestelijke ziekte zijn namelijk niet gelijk in de maatschappij. Mensen met een geestelijke ziekte moeten een eigen bijdrage betalen wanneer zij hulp willen, mensen met een lichamelijke ziekte niet. Minister van Volksgezondheid heeft bijvoorbeeld gezegd dat geestelijke ziektes eigenlijk geen échte ziekten zijn, en dat je het eerst moet proberen op te lossen in je eigen netwerk. Maar ziekten moeten behandeld worden door professionals, ook geestelijke ziektes. Omdat geestelijke ziekten niet erkend worden zoals lichamelijke ziekten, is de drempel hoger om hulp te gaan zoeken. Vooral als je het in je eigen sociale netwerk moet zoeken (wat niet vanzelfsprekend is wanneer je kampt met een depressie). Wij worden geshamed om onze aandoening wanneer we hulp zoeken in de sociale omgeving (aandachttrekkerij) of wanneer we professionele hulp (zwakkeling) zoeken. Wat je ook doet, je wordt geshamed. Praat er niet over, het voelt zo ongemakkelijk en het is niet gezellig! Het valt wel mee, je hebt een prachtig leven! Diegene krijgt professionele hulp, die zal wel gek zijn. Hierdoor worden wij in een sociaal isolement geduwd.
Mensen weten vaak niet wat een depressie is, of ze geloven zelfs niet dat het bestaat. Een depressie kan je wel degelijk aantonen door middel van hersenscans. Soms heb ik dan ook liever een gebroken been dan dat ik met een depressie kamp. Als ik een gebroken been heb, dan ZIE je dat ik in het gips zit. Je ZIET dat ik niet kan lopen. Je ZIET dat ik niks kan. Je ZIET dat ik hulp nodig heb. Vertellen dat je een gebroken been hebt is dan ook niet echt een coming out. Mensen kunnen het zonder schaamte vertellen of zelfs op Facebook laten weten. Mensen zullen je sterkte wensen, hun medeleven tonen of zelfs bij je langsgaan. Wanneer je last hebt van een depressie, rennen mensen het liefst de andere kant op. Alsof het iets viezigs is. Alsof je ervoor hebt gekozen. Sommige mensen negeren je gewoon letterlijk omdat ze het waarschijnlijk eng of vreemd vinden. Bij de meeste (tijdelijke) lichamelijke aandoeningen hebben mensen begrip voor je, ze zullen je niet forceren om iets te gaan doen wat je niet kan en niet wil, mensen vragen zich oprecht af hoe het met je gaat en het allermooiste: het is tijdelijk. Bij een depressie heb je geen licht aan het einde van de tunnel. Na een eerste depressie is de kans op terugval 50%. Na je tweede depressie is de kans op 70%, na je derde depressie is het zelfs 90%. Ik heb al meer dan 10 jaar last van periodes van somberheid en depressieve klachten. Mijn vooruitzicht is niet al te rooskleurig als ik deze depressie overwin; de kans op terugval is erg groot. Het positieve is, nu ik over de drempel ben gestapt om in therapie te gaan, ik wel weet wat ik in het vervolg moet gaan doen wanneer ik een terugval krijg.

XL3H9

Depressie
Dus ja, genoeg over de stigmatisering. Dit probleem wordt veroorzaakt door onwetendheid en vooroordelen, om het maar even netjes te omschrijven. Ik zal een poging wagen om te omschrijven wat een depressie is en hoe het voelt. En geloof mij, dat laatste is niet makkelijk.

Er is niet echt één oorzaak te noemen, er spelen namelijk meerdere factoren mee.

Biologische factoren
Je kan een erfelijke aanleg hebben voor een depressie. Kinderen van ouders met een depressie lopen later 3x zo groot de kans om ook een depressie te krijgen. Wanneer je een erfelijke aanleg hebt betekent het niet dat je gegarandeerd een depressie krijgt. Soms heb je een bepaalde ‘trigger’ nodig waardoor het tot uiting komt.

Daarnaast heb je ook een hormonale en chemische ontregeling. Door bijvoorbeeld een tekort aan serotonine in de hersens of een overmatige aanmaak van het stresshormoon cortisol door de hypofyse, wordt de kans op een depressie vergroot.

Door een lichamelijke aandoening of ziekte kan je een depressie krijgen. Bovendien kan het ook een bijwerking zijn van bepaalde medicijnen.

Een tekort aan licht (winterdepressie) en een tekort aan vitamine D is een risicofactor.

Psychische factoren
Weinig zelfvertrouwen, negatief zelfbeeld, snel schuldig voelen, perfectionisme en bang zijn om te falen zijn voorbeelden van denkpatronen en eigenschappen die in combinatie van elkaar een kans op depressieve klachten kunnen vergroten.

Ervaringen in het verleden kunnen de kans op een depressie vergroten. Denk hierbij aan:
– Verlies van een dierbare
– Lichamelijk/geestelijk/seksueel misbruik of geweld
– Verwaarlozing
– Traumatische gebeurtenissen

Sociale factoren
Bij sociale factoren moet je denken aan het gebrek van sociale contacten, een maatschappelijke achtergestelde positie, geen of vervelend werk, slechte woonruimte en financiële problemen.

Symptomen van een depressie
Mensen met een depressie kunnen last hebben van:
– Depressieve stemming: angst is een kenmerkend gevoel. Daarnaast heb je neerslachtigheid, bedroefdheid, hopeloosheid, somberheid etc.
– Afvlakking van het gevoelsleven; niks meer voelen. Geen angst, verdriet of blijdschap
– Vermoeidheid, verlies van initiatief en energie
– Verminderde productiviteit
– Verminderde eetlust
– Schuldgevoel, zelfverwijt, waardeloosheid, verlies van zelfrespect
– Slaapproblemen zoals niet inslapen, nachtmerries, niet op kunnen staan, veel slapen of juist niet slapen
– Verlies van interesse in de omgeving (sociaal terugtrekgedrag)
– Traagheid/geremd gedrag of juist lichamelijke onrust
– Afvallen of in gewicht aankomen
– Obstipatie of diaree
– Libidoverlies
– Verminderde concentratie
– Suïcidaliteit
– Psychotische symptomen

Zoals je ziet, is een depressie je niet alleen maar verdrietig voelen. Er komt meer bij kijken.

Demi Lovato

Self-serving bias
Self-serving bias is een onderdeel van de attributietheorie. Het is een mechanisme dat ervoor zorgt dat je door middel van positieve illusies een betere mentale gezondheid hebt en meer zelfverzekerd bent.

Voorbeeld:
– Je haalt een 10 voor een examen. Je hebt zo hoog gescoord omdat je geweldig goed en super slim bent!
– Je haalt een onvoldoende voor een examen. Tja, je had je sowieso niet zo goed voorbereid en die docent kan ook niet uitleggen.

Positieve gebeurtenissen verklaar je door interne factoren; je bent zo slim en hebt het zo goed gedaan! Negatieve gebeurtenissen verklaar je door externe factoren; je omgeving heeft zich niet goed opgesteld naar jouw situatie of zelfs fouten gemaakt waardoor jij het niet hebt gehaald.

Mensen met een depressie zien dit soort gebeurtenissen een stuk anders. Dit merk ik ook aan mijzelf. Tijdens mijn havo-examens maakte ik een levensveranderende gebeurtenis mee, het was een hele zware tijd. Toen ik tegen mijn verwachtingen in was geslaagd was ik niet trots op mijzelf, ik had kritiek hoe het examen werd beoordeeld. Ze hadden de puntentelling veelte veel versoepeld, het was onmogelijk dat ik mijn examens zonder onvoldoendes had gehaald. Nog steeds denk ik zo over mijn examens en wanneer ik hoge cijfers haal. Hoe stom het ook klinkt, het is belangrijk om als persoon complimentjes aan jezelf te geven. Ik durf soms mijn bed niet uit omdat ik bang ben om te falen, terwijl ik in werkelijkheid geen enkel bewijs heb. Ik kan mezelf gewoon sneller identificeren met negatieve gevoelens en gebeurtenissen. Hieronder zal ik een poging doen hoe het voelt om met een depressie te leven.

Mijn persoonlijke ervaring
Een depressie zit niet alleen in mijn hoofd, het is uitgezaaid in mijn lichaam. Het zit echt overal. Het voelt alsof er blokken beton aan mijn lichaam zijn vastgegroeid, waardoor ik niks kan bewegen. Op het andere moment voel ik leegte, dat ik mij niet kan bewegen omdat ik niet besta. Ik kan niet  opstaan, angst houdt mij gegijzeld in mijn bed. Door angst durf ik mijn huis niet uit. Het is alsof ik in een aquarium van stroop ben beland wanneer ik mij door een ruimte beweeg. Alsof ik in drijfzand terecht ben gekomen en ik mij maar beter niet kan bewegen. Alles is zo zwaar. Toen ik nog alleen woonde lag ik dagen en nachten in mijn bed. Ik at niet. Ik dronk niet. Ik sliep niet. Ik voelde niet. Ik ging alleen uit bed om naar het toilet te gaan. Ik wachtte tot het vervelende gevoel- of eigenlijk gebrek aan gevoel- weer terug kwam. Eten is een probleem. Als ik er alleen al aan denk dat ik iets moet gaan verzinnen, mijn betonnen lichaam moet optillen naar de keuken, het eten moet pakken en bereiden, waarna ik het weer moet kauwen, slikken, terwijl ik totaal geen eetlust heb, duik ik liever mijn bed weer in. Want het enige wat ik kan is in bed liggen. Door gebrek aan concentratie lukt het niet om tv te kijken of een gesprek te volgen. Tussen ontspanning en inspanning  heb je stijgende en dalende lijnen. Ik zit daar tussenin. Ik kan niet ontspannen, maar ik kan mij ook niet inspannen. Doordat ik er steeds tussen zit kan ik letterlijk niks doen. Ik kan niet zitten, ik kan niet liggen, ik kan niet staan, ik kan niet bewegen.
Mensen denken dat iemand met een depressie erg verdrietig is. Gedeeltelijk waar, sommige dagen voel je niks en de andere dagen voel jij je verschrikkelijk. Op de slechtste dagen slaat het over op je lichaam en lig je met koorts op bed, of kots je alles onder. Ik ben echt de vrolijkste persoon die ik ooit heb gekend, alleen mijn ziekte laat het niet toe.

En het vervelende is dat ik hartstikke goed besef dat de dingen die mij niet lukken juist hartstikke simpel zijn. Iets te eten maken, een telefoontje/appje beantwoorden of de deur uitgaan voelt alsof ik de Mount Everest moet verplaatsen. Hoe simpel het ook lijkt, het helpt echt niet wanneer jij iemand met een depressie gaat forceren om iets te gaan doen. Wanneer je iemand z’n rolstoel uittrapt kan hij toch ook niet vanzelf lopen? Zo’n iemand moet letterlijk en figuurlijk met babystapjes leren lopen. Waarom zou je dan een persoon met een depressie forceren om naar een feestje te gaan, met de bedoeling dat diegene zich weer beter gaat voelen? Waarom is het niet vanzelfsprekend iemand met een depressie óók babystapjes te laten zetten?

Het gaat niet om jou, maar om mij!
Het laatste waar iemand met een depressie op zit te wachten, is op jouw advies. Mensen spugen op de dingen waar ik ambitie voor heb. ‘Je moet je niet bezig houden met dat racisme gedoe, daardoor heb je nou een depressie’. Terwijl mensen mij de dingen af willen nemen waar ik mijn energie uithaal, willen ze mij met dingen bezig laten houden waar ik helemaal geen zin in heb. Mensen willen dat ik mijn depressie op hún manier afhandel. Mensen weten het voor elkaar te krijgen om mijn problemen toch nog om hen te laten draaien. Het is fascinerend om te zien hoe mensen zichzelf onbewust in het middelpunt proberen te zetten in zo’n situatie. Want wanneer ze allerlei redenen proberen te verzinnen waardoor ik mijn depressie aan mijzelf te danken heb, proberen ze gewoon een gevoel van controle te houden. Ze willen het gevoel hebben controle te hebben op een situatie, dus niet dat het hen ook zomaar kan overkomen. Een psychische of lichamelijke aandoening discrimineert niet. Jij kan het ook krijgen. Hoe perfect jij je leven ook probeert te leiden.

Mijn route naar de hulpverlening
De telefoon oppakken en een afspraak maken bij de huisarts is dan ook echt één van de moeilijkste dingen die ik heb gedaan. Ik heb een afspraak gemaakt bij de huisarts wegens ‘sombere klachten’, deed mijn verhaal en ik werd doorverwezen. Na mijn afspraak bij de huisarts heb ik een slapeloze nacht gehad met pijn in mijn buik, had diarree en moest ervan overgeven. Dus waarom is een depressie eigenlijk een psychische ziekte? Het is aan te tonen door middel van hersenscans en ik voel die shit in heel mijn lichaam. Uiteindelijk ben ik blij dat ik een afspraak heb gemaakt. Ik heb 10 jaar met klachten rondgelopen waardoor ik vastgeroest zat in mijn eigen patronen. Maar echt, binnen een paar weken maakte ik al stappen vooruit. Ik kan het iedereen aanraden, vooral degene waar de drempel te hoog voor is. Wees niet bang wanneer de huisarts je meteen medicatie probeert voor te schrijven; ik heb ervoor gekozen om het eerst door middel van gesprekken op te lossen en hield deze optie open. Maar het kan je een extra duwtje in je rug geven bij je herstel. Vooral wanneer je depressie gebaseerd is op een chemische ontregeling in de hersenen is medicatie niet meer als ‘normaal’. Daarnaast ga je niks doen wat je niet wil. De psycholoog wilde aan het begin dat ik ging bewegen en ze wilde het over bepaalde onderwerpen hebben. Een aantal maanden lang heb ik continu nee gezegd. Nee, dat is onmogelijk. Nee, dat doe ik niet. Nee, daar heb ik geen tijd voor. Nee, ik ga het niet proberen. And look at me now: ik ben bezig met cognitieve gedragstherapie, fysiotherapie, zelfhulp (mindfullness) en binnenkort start er een EMDR traject (in het kader van ‘mezelf complimentjes geven’).

(Filmpje moet je eigenlijk kijken met Engelse ondertiteling)

Een depressie is een serieuze ziekte en zoals je ziet zijn er soms een hoop middelen nodig om het te overwinnen. Sommigen hebben helaas de pech het nooit te kunnen overwinnen. Ze hebben alles geprobeerd maar moeten ermee leren leven. Denk hieraan wanneer je er zelf mee kampt: Gaat het zichzelf oplossen? Of denk hieraan wanneer een ander hiermee kampt: In hoeverre ben jij begripvol?
Je publiekelijk kwetsbaar opstellen is ontzettend zwaar en ik ben nog lang niet klaar met het accepteren door de stigmatisering. Voor mij is het echt afwachten wanneer de mede- en tegenstanders mijn depressieve stoornis en symptomen van PTSS tegen mij zullen gaan gebruiken. Denk hierbij aan dat één op de vier mensen te maken heeft of krijgt met een psychische aandoening, dus het treft hoogstwaarschijnlijk ook een dierbare of een goede kennis van jou. Deze blogpost is niet bedoeld om medelijden op te wekken. Het is bedoeld om bewustzijn te creëren voor de onwetenden en om het een gezicht te geven aangezien het voor velen onbekend terrein is. Hopelijk tref ik hiermee ook iemand die in hetzelfde schuitje zit, maar de route naar de hulpverlening nog niet heeft gevonden.

TED Talk
Andrew Solomon: 
Depressie, het geheim dat we allemaal delen

Advertenties

2 gedachtes over “Doorbreek het taboe: ik kom uit de kast

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s